مواضع ما فصل ششم: سیاست خارجی

1- مبانی معرفتی و هویتی سیاست خارجی

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران برخاسته از هویتی دینی، تمدنی و عدالت‌محور است که تفاوتی بنیادین با دیپلماسی قدرت‌محور غربی دارد. در این نگاه، روابط بین‌الملل نه عرصه موازنه‌ منفعت‌طلبانه بلکه میدانی برای اقامه عدالت، صیانت از کرامت ملت‌ها و تحقق امت‌سازی اسلامی است.

- نفی سلطه‌گری و سلطه‌پذیری: سیاست خارجی باید عزتمند، مستقل و مقاوم در برابر هرگونه سلطه‌گری یا دنباله‌روی باشد. هیچ رابطه‌ای اگر متضمن تحقیر ملی، وابستگی سیاسی یا تضعیف استقلال کشور باشد، مشروع نیست.

- امت‌محوری در برابر ملت‌محوری سکولار: سیاست خارجی اسلامی تنها در خدمت منافع ملی نیست بلکه در راستای منافع امت اسلامی، دفاع از مستضعفان و پشتیبانی از آرمان‌های اسلامی تعریف می‌شود.

- کرامت ملت‌ها و عدالت جهانی: هر ملت دارای حقوق الهی، حیثیت ذاتی و شأن تمدنی است. سیاست خارجی ما باید بر پایه احترام متقابل، حمایت از ملت‌های مظلوم و تقابل با تبعیض ساختاری در نظام جهانی بنا شود.

- رسالت تاریخی انقلاب اسلامی: ما در برابر تاریخ و ملت‌های آزادی‌خواه مسئولیم. پیام انقلاب تنها برای اصلاح داخلی نیست بلکه حامل وظیفه تمدن‌سازی، امت‌سازی و الگوپردازی برای رهایی ملت‌هاست.

مبنای سیاست خارجی حزب حفظ عزت ملی، امت‌محوری، عدالت‌خواهی جهانی و مسئولیت‌پذیری در برابر مستضعفان و آزادگان جهان است.

2- تهدیدشناسی و دشمن‌شناسی در سیاست خارجی

در چهار دهه اخیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی با مجموعه‌ای از تهدیدهای ساختاری، راهبردی و عملیاتی روبه‌رو بوده که به‌صورت نظام‌مند از سوی جبهه استکبار پیگیری شده است.

- مهار منطقه‌ای و تغییر رفتار بین‌المللی ایران: نظام سلطه می‌کوشد ایران را به کشوری منزوی، تابع نظم آمریکایی، بی‌تأثیر در معادلات منطقه‌ای و بدون الگوی مستقل بدل کند. این مهار از طریق تحریم، تهدید، نفوذ دیپلماتیک و جنگ نرم پیگیری شده است.

- تحمیل نظم ناعادلانه بین‌المللی: ساختارهای جهانی (شورای امنیت، بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول، نهادهای حقوق بشر) در خدمت تثبیت سلطه‌ غرب طراحی شده‌اند. مشارکت در این نظم بدون تحول‌خواهی، موجب مشروعیت‌بخشی به بی‌عدالتی جهانی است.

- پروژه ایران‌هراسی و اسلام‌هراسی: با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای، لابی‌های صهیونیستی، نهادهای بین‌المللی و دیپلماسی سایه، تلاش شده چهره‌ای تروریستی، توسعه‌طلب، غیرعقلانی و خطرناک از ایران ساخته شود تا زمینه انزوای بین‌المللی و تضعیف مشروعیت مقاومت فراهم گردد.

- اخلال در روابط ایران با کشورهای مسلمان و مستقل: دشمن از طریق ایجاد تفرقه، رقابت یا تحمیل تعهدات بین‌المللی، می‌کوشد روابط راهبردی ایران با کشورهای منطقه، جهان اسلام و محور جنوب جهانی را محدود و مهار کند.

- نفوذ در دستگاه دیپلماسی و نخبگان سیاست خارجی: از یک‌سو دیپلماسی ایران با خطر نرمالیزاسیون، غفلت از دشمن‌شناسی یا انفعال در برابر غرب روبه‌روست و از سوی دیگر نخبگان غرب‌باور تلاش می‌کنند سیاست خارجی را از گفتمان مقاومت جدا کنند.

برای مقابله با تهدیدهای سیاست خارجی نیازمند سیاستی عزتمند، مقاوم، هوشمند، مستقل و امت‌محور هستیم؛ نه دیپلماسی وابسته به لبخند دشمن یا مذاکرات بی‌پایان.

3- اصول راهبردی سیاست خارجی

سیاست خارجی در تراز انقلاب اسلامی نه متمایل به موازنه‌گری واقع‌گرایانه غربی است و نه مبتنی بر احساسات زودگذر و شعارگرایی. این سیاست بر اصولی استوار است که ریشه در ایمان، عزت، کرامت انسانی و حکمت عملی دارد.

اصل اول: عزت، حکمت، مصلحت

سیاست خارجی اسلامی باید عزتمندانه، حکیمانه و مصلحت‌اندیشانه باشد. عزت به‌معنای نفی هرگونه انفعال و تحقیر، حکمت به‌معنای خردگرایی و آینده‌نگری و مصلحت به‌معنای تشخیص اولویت‌ها در چارچوب اصول است.

اصل دوم: مقاومت فعال و تهاجم نرم

ما نه صرفاً دفاع‌گر بلکه کنش‌گر فعالی در جبهه مقابله با سلطه هستیم. سیاست خارجی باید از لاک دفاعی خارج شده و با دیپلماسی تهاجمی، روایت‌سازی بین‌المللی و بسیج جهانی علیه نظام سلطه عمل کند.

اصل سوم: حمایت راهبردی از محور مقاومت

حمایت از جریان‌های مقاومت نه یک تاکتیک منطقه‌ای بلکه بخش غیرقابل تفکیک از هویت سیاست خارجی ماست. این حمایت باید همه‌جانبه، پایدار و برخاسته از وظیفه دینی و انسانی باشد.

اصل چهارم: تعامل جنوب‌محور و جهان‌متعدد

به‌جای تکیه بر قطب‌های قدرت جهانی، سیاست خارجی باید بر همکاری‌های راهبردی با کشورهای مستقل، مظلوم، مسلمان و عضو بلوک جنوب جهانی متمرکز باشد. مشارکت در ساخت نظمی چندقطبی، گامی تمدنی است.

اصل پنجم: استقلال، نه انزوا

استقلال در سیاست خارجی به‌معنای حفظ تصمیم‌گیری مستقل، نه به معنای انزوا از جهان. دیپلماسی باید فعال، چندسویه، مؤثر و مستقل از اراده بیگانگان باشد.

اصل ششم: کارآمدی در تحقق اهداف تمدنی

سیاست خارجی باید ابزاری باشد برای تحقق اهداف کلان تمدنی جمهوری اسلامی از جمله امت‌سازی، الگوی حکمرانی اسلامی و پیوستگی مقاومت جهانی علیه ظلم.

سیاست خارجی حزب بر عزت، حکمت، مقاومت، امت‌محوری، استقلال و کارآمدی تمدنی استوار خواهد بود نه موازنه‌گری تابع غرب. 

4- جایگاه دولت و نظام اسلامی در دیپلماسی

دولت در منظومه‌ سیاست خارجی انقلاب، مأمور به اجرای گفتمان عزتمند و مکتبی است؛ نه صرفاً دستگاه چانه‌زنی با قدرت‌ها. دیپلماسی دولت، باید در خدمت راهبردهای کلان نظام اسلامی باشد و هرگونه انحراف از اصول موجب اختلال در هویت سیاسی کشور می‌شود.

دولت مجری گفتمان انقلاب در سیاست خارجی: دولت باید گفتمان مقاومت، عزت، حمایت از مستضعفان و امت‌گرایی را در ساحت عمل خارجی نمایندگی کند نه دچار تغییر رفتار، نرمال‌سازی یا مأمور مصالحه‌ با نظام سلطه شود.

 دیپلماسی مسئولانه، شجاع و کارآمد: سیاست خارجی مطلوب نیازمند تیمی است که با روحیه انقلابی، تحلیل دقیق، عقلانیت راهبردی و توان چانه‌زنی مؤثر منافع راهبردی کشور را پیگیری کند.

هماهنگی ساختاری دولت با نهادهای حکمرانی: دستگاه دیپلماسی باید در هماهنگی کامل با نهادهای راهبردی، اطلاعاتی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی عمل کند تا از دوگانگی، تعارض پیام یا تضعیف جبهه واحد انقلاب جلوگیری شود.

تربیت دیپلمات تراز انقلاب: دولت باید نسل جدیدی از دیپلمات‌های جوان، مؤمن، باهوش، غیرمرعوب و چندزبانه تربیت کند که در سطوح مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی حامل پیام انقلاب باشند.

تقویت دیپلماسی عمومی و مردمی: دولت باید زمینه صدور گفتمان انقلاب از طریق ارتباطات تجاری و فرهنگی، رسانه‌های جهانی، نخبگان مستقل، دانشگاه‌ها، هنر متعهد، ورزش و دیپلماسی علمی را فراهم کند. دیپلماسی نباید محدود به سفارت و وزارت خارجه باشد.

دولت در سیاست خارجی حافظ عزت ملی، نماینده گفتمان انقلابی و مجری راهبرد تمدنی است؛ نه واسطه میان ملت و قدرت‌های جهانی.

5- نقش ملت و نخبگان در سیاست خارجی

در سیاست خارجی مطلوب ملت و نخبگان صرفاً تماشاگر یا پیرو سیاست‌های رسمی نیستند بلکه بازیگران اصلی دیپلماسی عمومی و راهبردی‌اند. در گفتمان انقلاب دیپلماسی تنها کار دولت نیست بلکه رسالت تاریخی ملتی است که مأمور به برافراشتن پرچم عدالت جهانی شده است.

ملت؛ سفیران تمدن اسلامی

ملت آگاه، مؤمن و انقلابی، پشتوانه اصلی سیاست خارجی عزتمند است. اگر مردم در مسیر مقاومت همراه نباشند هیچ دیپلماسی‌ای پایدار نخواهد بود.

رأی ملت در انتخابات پیام مستقیم به جبهه جهانی است. مشارکت بالا، آگاهانه و هدف‌مند، قدرت نرم دیپلماسی را چند برابر می‌کند.

حضور کاروان‌های ورزشی در رقابت‌های بین‌المللی و کسب مدال‌های جهانی نقش مهمی در افزایش آبرو و اعتبار جهانی ملت ایران و صدور پیام انقلاب اسلامی ایران دارد.

نخبگان طراحان و حاملان گفتمان

نخبگان دانشگاهی، حوزوی، رسانه‌ای، ورزشی و هنری باید در عرصه بین‌الملل، حامل صدای عدالت و افشاگر نظام سلطه باشند.

شبکه‌سازی نخبگانی جهان اسلام و جنوب جهانی از طریق کنفرانس‌ها، دیپلماسی علمی، اتحادیه‌های مستقل و تولید گفتمان، از رسالت‌های جدی نخبگان است.

تولید ادبیات نظری برای دیپلماسی اسلامی وظیفه‌ای بر دوش نخبگان حوزه و دانشگاه است؛ تا مفاهیم امت‌محوری، استقلال، مقاومت و عدالت جهانی را نظریه‌پردازی و جهانی کنند.

ملت زمینه‌ساز اقتدار دیپلماسی و نخبگان، موتور فکری و نرم آن‌اند. بدون مشارکت عمیق این دو سیاست خارجی انقلاب از روح و قدرت تهی می‌شود.

6- نسبت سیاست خارجی با سایر حوزه‌های حکمرانی

سیاست خارجی نه حوزه‌ای مستقل و جداافتاده بلکه پیوندی عمیق با سایر حوزه‌های حکمرانی دارد. هرگونه تعارض یا ناهماهنگی میان آن‌ها منجر به اخلال در انسجام راهبردی جمهوری اسلامی می‌شود.

نسبت با فرهنگ

- دیپلماسی تجلی فرهنگ سیاسی و تمدنی ماست. دیپلماسی غرب‌زده فرهنگ ملی را تحقیر می‌کند؛ در حالی‌ که سیاست خارجی اسلامی مروج فرهنگ عزت، مقاومت و ایثار است.

- صدور فرهنگ انقلاب از طریق رسانه‌های بین‌المللی، دیپلماسی هنری، و پیوند فرهنگی با ملت‌ها تحقق می‌یابد.

نسبت با اقتصاد

- سیاست خارجی ذلیلانه موجب تحریم بیشتر، قطع مبادلات و تضعیف اقتصاد ملی می‌شود.

- در مقابل دیپلماسی اقتصادی فعال، مستقل و شرقی–جنوبی‌محور، می‌تواند ابزار رشد تولید، صادرات دانش‌بنیان و بی‌اثرکردن تحریم‌ها باشد.

نسبت با امنیت و دفاع

- سیاست خارجی در تراز انقلاب خود بخشی از بازدارندگی ملی است. حضور منطقه‌ای و حمایت از مقاومت عمق راهبردی امنیتی ماست.

- در مقابل سازش‌طلبی و انفعال دیپلماتیک، دشمن را به تجاوز نظامی امیدوار می‌کند.

نسبت با آموزش و علم

- دانشگاه‌ها و نخبگان علمی دروازه‌های دیپلماسی عمومی‌اند. همکاری‌های علمی، دانشجویی و پژوهشی ابزار تقویت روابط خارجی تمدنی است.

- تربیت دیپلمات تراز انقلاب نیازمند آموزش تخصصی مبتنی بر معرفت اسلامی و زبان بین‌الملل است.

نسبت با تمدن‌سازی

- سیاست خارجی بازوی بین‌المللی تمدن نوین اسلامی است. اگر دیپلماسی نتواند پیام عدالت، امت‌سازی و هویت دینی را جهانی کند، تمدن اسلامی، درون‌گرا و منزوی خواهد ماند.

- مشارکت در طراحی نظم جدید جهانی از وظایف راهبردی سیاست خارجی است.

سیاست خارجی باید هماهنگ، پیوسته و هم‌افزا با دیگر حوزه‌ها عمل کند؛ زیرا هر حوزه بخشی از پازل تمدن اسلامی است.

7- الزامات تمدن‌ساز در سیاست خارجی

اگر سیاست خارجی قرار است در خدمت تمدن نوین اسلامی باشد، باید از سطح «حفاظت از منافع ملی» فراتر رفته و به ابزاری فعال برای صدور گفتمان و ساخت نظم جهانی جدید تبدیل شود. تحقق این هدف مستلزم الزامات زیر است:

تحول گفتمانی در دستگاه دیپلماسی: دیپلماسی باید از پارادایم‌های کلاسیک واقع‌گرایانه، محافظه‌کارانه و موازنه‌جو خارج شده و بر پایه ایمان، عدالت جهانی، امت‌سازی و گفتمان مقاومت بازتعریف شود.

تربیت نیروی انسانی تراز جهانی: نظام سیاست خارجی نیازمند نسل جدیدی از دیپلمات‌ها، رایزن‌ها، تحلیل‌گران و کارگزاران فرهنگی است که هم‌زمان مسلط بر منطق بین‌الملل و حامل ایمان، شجاعت و درک تمدنی باشند.

فعال‌سازی دیپلماسی عمومی و غیردولتی: بسیج ظرفیت‌های مردمی، هنری، رسانه‌ای، علمی، اقتصادی و نخبگانی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی ضرورت ساخت تمدنی است نه صرفاً یک ابزار مکمل سیاست رسمی.

تعامل هدفمند با جهان جنوب: پروژه تمدنی انقلاب اسلامی بدون پیوند راهبردی با کشورهای مستقل، مظلوم و ضدنظام سلطه در جنوب جهانی، به حاشیه خواهد رفت. این تعامل باید ساختارمند، مؤثر و فراگیر باشد.

تولید نظریه در روابط بین‌الملل: جهان آینده نیازمند نظریه‌ای بدیل در سیاست جهانی است. دیپلماسی تمدنی باید به جای پیروی از نظریه‌های غربی الگوی معرفتی اسلامی در روابط بین‌الملل را پایه‌گذاری کند.

تشکیل جبهه جهانی مستضعفان: سیاست خارجی باید ابزار تکوین یک جبهه متحد از ملت‌ها، دولت‌ها و حرکت‌های مردمی در مقابل نظام سلطه باشد. محور مقاومت هسته این جبهه است اما باید به منظومه‌ای جهانی ارتقاء یابد.

8- گزاره‌های سیاستی پیشنهادی حزب تمدن نوین اسلامی

حزب تمدن نوین اسلامی گزاره‌های زیر را به ‌عنوان سیاست‌های رسمی در حوزه سیاست خارجی پیشنهاد می‌کند: 

الف) عزت و استقلال

- نفی هرگونه وابستگی دیپلماتیک، سیاسی و امنیتی به قدرت‌های سلطه‌گر

- توسعه روابط خارجی بر اساس اصل کرامت متقابل و عدم تحقیر ملی

- مخالفت فعال با نهادهای بین‌المللی سلطه‌محور و تلاش برای تحول در آن‌ها

ب) مقاومت و امت‌گرایی

- حمایت دائمی، حکیمانه و چندلایه از جبهه مقاومت در منطقه و فرامنطقه

- تعمیق پیوندهای راهبردی با ملت‌ها و دولت‌های اسلامی، عدالت‌طلب و ضدصهیونیست

- مقابله با پروژه ایران‌هراسی و اسلام‌هراسی در عرصه جهانی

ج) دیپلماسی تمدنی

- تحول در ساختار و نیروی انسانی دستگاه دیپلماسی بر پایه گفتمان انقلاب

- تقویت دیپلماسی عمومی از طریق نخبگان، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و هنر متعهد

- پیگیری نظریه‌پردازی در سیاست بین‌الملل اسلامی با رویکرد امت‌محور

د) تعامل راهبردی جنوب‌محور

- اولویت دادن به روابط چندجانبه با کشورهای عضو جنوب جهانی، شرق آسیا، آمریکای لاتین و آفریقا

- توسعه دیپلماسی اقتصادی با همسایگان، منطقه‌گرایی اقتصادی و بی‌اثر کردن تحریم

- پی‌ریزی جبهه جهانی مستضعفان به‌عنوان پروژه سیاسی–تمدنی بلندمدت جمهوری اسلامی