گزارش جلسه گروه خبرگان کشاورزی حزب تمدن نوین اسلامی

تاریخ: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵

ساعت: ۱۵:۰۰

مکان: گروه خبرگان کشاورزی حزب تمدن نوین اسلامی

موضوع: بررسی فناوری‌های نوین آبیاری زیرسطحی و راهکارهای تحول در کشاورزی کشور

مهمان ویژه: آقای امیر نورایی‌فر (کارشناس کشاورزی با ۲۸ سال تجربه عملی و علمی)

بررسی راهکارهای نوین مدیریت آب در نشست گروه خبرگان کشاورزی حزب تمدن نوین اسلامی

نشست تخصصی گروه خبرگان کشاورزی حزب تمدن نوین اسلامی روز ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ با حضور جمعی از کارشناسان، فعالان و پژوهشگران حوزه کشاورزی برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی فناوری‌های نوین آبیاری زیرسطحی و راهکارهای تحول در کشاورزی کشور بود.

مهمان ویژه این جلسه، مهندس امیر نورایی‌فر، کارشناس حوزه کشاورزی با ۲۸ سال تجربه عملی و علمی، به تشریح تجربیات میدانی و دستاوردهای حاصل از اجرای فناوری‌های نوین آبیاری پرداخت.

عبور از کشاورزی سنتی به بهره‌وری هوشمند

مهندس نورایی‌فر در ابتدای سخنان خود با اشاره به مسیر حرفه‌ای خود در حوزه کشاورزی، بیان کرد که نگاه سنتی مبتنی بر افزایش سطح زیر کشت، الزاماً به افزایش سود و بهره‌وری منجر نمی‌شود.

به گفته وی، توسعه بی‌برنامه اراضی کشاورزی، در بسیاری از موارد موجب افزایش هزینه‌ها، دشواری مدیریت مزرعه و کاهش بازده اقتصادی شده است. از همین‌رو، تمرکز بر «افزایش بهره‌وری» به جای «گسترش سطح کشت» باید به یکی از اصول سیاست‌گذاری کشاورزی کشور تبدیل شود.

او تأکید کرد که تجربه‌های بین‌المللی و بازدید از نمایشگاه‌های تخصصی کشاورزی، زمینه آشنایی او با فناوری‌های نوین آبیاری را فراهم کرده است؛ فناوری‌هایی که می‌توانند هم‌زمان مصرف آب را کاهش داده و کیفیت و کمیت تولید را افزایش دهند.

نتایج اجرای سیستم‌های نوین آبیاری در مزرعه

به گفته این کارشناس کشاورزی، اجرای سیستم آبیاری نوین در سطحی حدود ۴۲ تا ۴۳ هکتار، نتایج قابل‌توجهی به همراه داشته است.

از جمله مهم‌ترین دستاوردهای این طرح می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کاهش ۵۰ درصدی مصرف آب نسبت به آبیاری بارانی
کاهش حدود ۶۶ درصدی مصرف آب نسبت به آبیاری غرقابی
افزایش محسوس عملکرد تولید گندم
بهبود مدیریت مزرعه و کنترل بهتر فرآیند آبیاری
کاهش هزینه‌های جانبی تولید

وی تصریح کرد که مسئله اصلی امروز کشاورزی ایران، صرفاً کمبود آب نیست، بلکه ضعف در مدیریت آب و خاک است؛ موضوعی که بدون تحول فناورانه قابل حل نخواهد بود.

معرفی روش‌های مختلف آبیاری زیرسطحی

روش سنتی

در این شیوه، فرآیند آبیاری عمدتاً بر پایه تجربه شخصی کشاورز انجام می‌شود و فاقد محاسبات مهندسی و کنترل دقیق میزان آب است.

روش SDI

در این روش از نوار تیپ نازل‌دار برای آبیاری زیرسطحی استفاده می‌شود. با وجود برخی مزایا، مشکلاتی مانند هجوم ریشه، افزایش شوری سطح خاک و آسیب جوندگان از جمله چالش‌های آن محسوب می‌شود.

روش SSDI

این مدل با بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند، کنترل دقیق‌تری بر حجم آب و عملکرد سیستم ایجاد می‌کند و در بسیاری از کشورهای جهان مورد استفاده قرار گرفته است.

روش SSTI؛ فناوری متناسب با اقلیم ایران

مهندس نورایی‌فر روش SSTI را پیشرفته‌ترین الگوی آبیاری زیرسطحی معرفی کرد و آن را متناسب با شرایط اقلیمی ایران دانست.

به گفته وی، در این روش از پارچه‌های ویژه‌ای استفاده می‌شود که امکان انتشار آب در سطح وسیع‌تری از خاک را فراهم می‌کند. این فناوری موجب حفظ رطوبت در حد ظرفیت زراعی شده و شرایط مناسبی برای فعالیت میکروارگانیسم‌های مفید خاک ایجاد می‌کند.

از دیگر مزایای این روش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کاهش مصرف آب
کاهش ۵۵ تا ۷۵ درصدی مصرف کود
بهبود ماده آلی خاک
کاهش رشد علف‌های هرز
حذف مشکل هجوم ریشه بدون استفاده از مواد شیمیایی
امکان آبیاری در زمین‌های شیبدار
افزایش پایداری اقتصادی کشاورزی

کشاورزی ایران نیازمند تحول در سیاست‌گذاری است

در بخش پایانی این نشست، مهندس نورایی‌فر نسبت به تداوم روند فعلی کشاورزی کشور هشدار داد و اظهار داشت:

«اگر شیوه کشاورزی کشور تغییر نکند، این صنعت در آینده با بحران جدی مواجه خواهد شد.»

وی افزایش هزینه نهاده‌ها، غیراقتصادی شدن تولید و کاهش بهره‌وری را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی کشاورزی ایران دانست و بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های کشت، مدیریت منابع آب و توسعه فناوری‌های نوین تأکید کرد.

او همچنین از حزب تمدن نوین اسلامی برای ایجاد فضای گفت‌وگو و بررسی تخصصی مسائل راهبردی کشاورزی کشور قدردانی کرد.

پرسش و پاسخ تخصصی جلسه

آیا استفاده از سوپرجاذب‌ها در کنار روش SSTI امکان‌پذیر است؟

مهندس نورایی‌فر در پاسخ به این پرسش اعلام کرد که استفاده همزمان از سوپرجاذب‌ها با روش SSTI منافاتی ندارد، اما به دلیل تأمین پایدار رطوبت در این سیستم، استفاده از سوپرجاذب‌ها عملاً هزینه اضافی ایجاد می‌کند و ضرورتی ندارد.

آیا این سیستم در مناطق پرآب نیز توجیه اقتصادی دارد؟

به گفته وی، مزایای SSTI تنها محدود به مدیریت آب نیست. مدیریت بهتر کود، کاهش علف‌های هرز، بهبود کیفیت خاک و امکان آبیاری در زمین‌های شیبدار، موجب می‌شود این فناوری حتی در مناطق دارای منابع آبی مناسب نیز صرفه اقتصادی داشته باشد.

قطع برق چه تأثیری بر عملکرد سیستم دارد؟

وی توضیح داد که هر دوره آبیاری بین ۱۸ تا ۲۰ ساعت فعال است و در بازه‌ای ۴ تا ۶ ساعته خاموش می‌شود؛ بنابراین قطعی کوتاه‌مدت برق، اختلال جدی در عملکرد سامانه ایجاد نمی‌کند.

عمر مفید سیستم چقدر است؟

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، عمر مفید این سیستم در صورت نگهداری صحیح، بین ۱۵ تا ۲۵ سال برآورد می‌شود و از نظر اقتصادی نیز قابل دفاع است.

آیا اجرای این فناوری در اراضی کوچک صرفه دارد؟

به گفته این کارشناس، اجرای سیستم در همه مقیاس‌ها امکان‌پذیر است، هرچند در سطوح بالاتر هزینه اجرا کاهش می‌یابد. معمولاً در اراضی زراعی بالای ۲۰ هکتار و باغات بالای ۳۰ هکتار، هزینه‌ها بین ۵ تا ۱۰ درصد کاهش پیدا می‌کند.

جمع‌بندی

نشست گروه خبرگان کشاورزی حزب تمدن نوین اسلامی، بار دیگر ضرورت تحول در الگوی کشاورزی کشور را برجسته کرد؛ تحولی که بدون توجه به بهره‌وری، فناوری‌های نوین و مدیریت هوشمند منابع آب و خاک امکان‌پذیر نخواهد بود.

فناوری‌هایی مانند SSTI می‌توانند بخشی از مسیر دستیابی به کشاورزی پایدار، اقتصادی و متناسب با آینده ایران را هموار کنند؛ مسیری که نیازمند هم‌افزایی میان سیاست‌گذاران، نخبگان، کشاورزان و نهادهای اجتماعی است.