ارز حاصل از صادرات؛ حق عمومی یا دارایی شخصی؟
در این قسمت دکتر سید یاسر جبرائیلی تصریح میکند، ارز صرفاً یک واحد پولی برای معامله نیست، بلکه حاصل یک زنجیره طولانی از منابع ملی است. وقتی کالایی صادر میشود، در واقع مجموعهای از انفال، زیرساختهای انرژی (آب، برق، گاز)، امنیت تأمین شده توسط نیروهای مسلح و تخصص فارغالتحصیلان نظام تعلیم و تربیت کشور صادر شده است.
بنابراین، داستان ارز در حقیقت داستان دسترنج یک ملت است. تفکر نئولیبرال مدعی است که ارز متعلق به صادرکننده است و او حق دارد هرگونه که میخواهد (حتی برای خرید ملک در خارج از کشور) از آن استفاده کند، اما واقعیت این است که بدون امنیت و زیرساختهای عمومی، اصلاً تولیدی شکل نمیگرفت که منجر به صادرات شود.
مابهتفاوت کارکردی ریال و ارز در چرخه تجاری
یکی از نکات کلیدی در این درس، درک تفاوت ماهوی ریال و ارز است. صادرکننده ممکن است مالیات خود را به ریال بپردازد، اما دولت نمیتواند با ریال، دارو یا کالاهای اساسی مورد نیاز مردم را از بازارهای جهانی تأمین کند.
این «مابهتفاوت کارکردی» نشان میدهد که ارز جزو منابع عمومی است و صادرکننده تنها باید سود معقول ریالی حاصل از ارزش افزوده و زحمت خود را برداشت کند. تبدیل کردن صادرات به ابزاری برای خارج کردن ثروت از کشور، ضربهای مهلک به پیکره اقتصاد مردمی است.
صادرات مواد خام؛ فروش کلیه برای بقای اقتصادی؟
در این گفتمان، صادرات محصولات نیمهخام و خام مانند فولاد و پتروشیمی بدون بازگشت ارز به چرخه ملی، به «فروش اعضای بدن» تشبیه شده است. ما بخشی از منابع تجدیدناپذیر و اعضای حیاتی کشور را صادر میکنیم تا نیازهای وارداتی خود را تأمین کنیم؛ حال اگر این ارز به کشور بازنگردد، در واقع ما عضو بدن خود را فروختهایم بدون آنکه دارویی برای درمان دردهایمان تهیه کرده باشیم.
آمارها نشان میدهد که در سال ۱۴۰۳، حدود ۲۰ میلیارد دلار ارز صادراتی به چرخه اقتصاد بازنگشته است که همین امر باعث شده حتی دولت برای تأمین مبالغ اندک جهت نیازهای ضروری با چالش جدی مواجه شود.
نقد مزیت نسبی و ضرورت خلق مزیتهای اکتسابی
نظریه «مزیت نسبی» ریکاردو که توسط لیبرالهای داخلی ترویج میشود، در واقع یک ایده استعماری برای متوقف کردن کشورهای در حال توسعه در لایه تولید مواد خام است. طبق دیدگاه سید یاسر جبرائیلی، مزیتها نه لزوماً طبیعی، بلکه «اکتسابی» هستند.
تأکید بر صادرات نفت و گاز و در مقابل، واردات کالاهایی مثل گندم، کشور را در وضعیت وابستگی خطرناک قرار میدهد. ما باید به سمت خلق مزیت در فناوریهای نوین حرکت کنیم و اجازه ندهیم منطق نئولیبرالیسم، کشور را به یک صادرکننده صرف منابع اولیه تبدیل کند که حتی کنترلی بر ارز حاصل از آن ندارد.
سوالات متداول
چرا ارز حاصل از صادرات متعلق به همه مردم است؟
چون در فرآیند تولید کالای صادراتی، از منابع ملی (انفال)، انرژی ارزان، زیرساختهای عمومی و امنیت ملی که متعلق به تمام آحاد جامعه است، استفاده شده است .
هدف اصلی از اجازه صادرات کالا توسط حاکمیت چیست؟
فلسفه اصلی اجازه صادرات این است که کشور بتواند ارز لازم برای وارد کردن فناوریها و کالاهای ضروری که در داخل تولید نمیشوند را تأمین کند.
پیامد عدم بازگشت ارز صادراتی به کشور چیست؟
عدم بازگشت ارز باعث فروپاشی تدریجی چرخه تجاری، ناتوانی دولت در تأمین نیازهای پایه مردم و کاهش شدید ارزش پول ملی میگردد.
دعوت به همراهی با جبهه اقتصاد مردمی
ما در مسیر تمدن نوین اسلامی، نیازمند بازپسگیری ابزارهای اقتصادی از تفکرات وابسته به نئولیبرالیسم هستیم.
