ماهیت نرخ ارز و ضرورت مداخله اقتداری دولت
در تفکر اقتصاد مردمی، ارز حاصل از صادرات، جزو منابع عمومی کشور محسوب میشود. فلسفه وجودی دولت، تجسم اراده عمومی برای صیانت از مصالح جمعی است؛ لذا در موضوع حیاتی مانند نرخ ارز، دولت موظف است به نفع منافع عمومی اعمال اقتدار کند. سید یاسر جبرائیلی در این درس معتقد است که رها کردن قیمت ارز به بهانه «بازار آزاد»، در واقع واگذاری معیشت ۹۰ میلیون ایرانی به اراده فردی چند صادرکننده بزرگ است.
افسانه عرضه و تقاضا در بازار انحصاری ایران
نولیبرالها همواره شعار میدهند که قیمت باید در بازار و بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شود. اما واقعیت اقتصاد ایران، وجود «انحصار» در سمت عرضه است. شرکتهای بزرگ فولادی، معدنی و پتروشیمی با «مهندسی عرضه» و تزریق قطرهچکانی ارز به بازار، تعمداً باعث جهش نرخ ارز میشوند تا سودهای کلان ریالی کسب کنند. در چنین شرایطی، بازار به تعادل نمیرسد، مگر با نابودی قدرت خرید مردم و حذف نیازهای اساسی نظیر گوشت و مرغ از سفرهها.
چرا افزایش نرخ ارز باعث جهش صادرات نمیشود؟
یکی از مغالطههای رایج این است که افزایش نرخ ارز باعث تشویق صادرات میشود. اما باید دانست که ۸۵ درصد صادرات ایران مواد خام و نیمهخام است که نسبت به قیمت ارز «بیکشش» هستند. برخلاف تجارت درونصنعتی در کشورهای توسعهیافته، در ایران افزایش قیمت ارز صرفاً یک «رانت» بزرگ برای خامفروشان ایجاد میکند و هیچ مزیتی برای تولید فناورانه و ظرفیتسازی جدید ندارد.
پروژه «دولتسوزی» و حاکمیت اولیگارشی
شعار «مرگ بر اقتصاد دستوری» که توسط رسانههای خاص ترویج میشود، بخشی از پروژه بزرگتر «دولتسوزی» است. هدف این جریان، حذف ترمز دولت و ولایت فقیه است تا یک اولیگارشی ثروتمند بتواند بدون هیچ مانعی به غارت منابع ملی بپردازد. سید یاسر جبرائیلی تأکید میکند که برای جلوگیری از دیکتاتوری این اقلیت ۱ درصدی، تمام ارز حاصل از صادرات باید به بانک مرکزی بازگردد و بر اساس اولویتهای ملی تخصیص یابد.
سوالات متداول
چرا در ایران نرخ ارز با عرضه و تقاضای واقعی تعیین نمیشود؟
به دلیل وجود انحصار شدید در سمت عرضه توسط شرکتهای بزرگ (فولادی و پتروشیمی)؛ این انحصارگران با کنترل میزان عرضه، قیمت را به صورت دستوری برای کسب سود بیشتر بالا میبرند.
آیا افزایش نرخ دلار به نفع تولید ملی است؟
خیر؛ زیرا بخش عمده واردات ایران شامل نهادههای دامی و کالاهای واسطهای است که با گرانی ارز، هزینه تولید در داخل به شدت افزایش یافته و باعث تورم و کاهش قدرت خرید مردم میشود.
راهکار اصلی برای ساماندهی بازار ارز چیست؟
پیمانسپاری صد درصدی ارز صادراتی، بازگشت تمام ارزها به بانک مرکزی با نرخ معین، و تخصیص شفاف ارز از طریق مناقصه برای واردات کالاهای اساسی.
