پول و کارکردهای سهگانه آن در اقتصاد
برای درک پدیده دلاریزه شدن، ابتدا باید ماهیت پول را بشناسیم. هر شیئی که جامعه بر سر آن توافق کند و دولت آن را به رسمیت بشناسد، میتواند نقش پول را ایفا کند. پول در هر اقتصادی سه کارکرد حیاتی دارد: ۱. واسطه مبادله: برای خرید و فروش کالاها و خدمات. ۲. واحد سنجش یا ارزشگذاری: برای تعیین قیمت کالاها و مقایسه ارزش آنها. ۳. ذخیره ارزش: ابزاری برای پسانداز کردن ثروت.
اگر هر یک از این کارکردها از پول ملی گرفته شود، اعتبار و ارزش آن در جامعه از بین میرود.
دلاریزه شدن؛ ابزار استعمار فرانو
دلاریزه شدن به معنای آن است که یک ارز خارجی (مانند دلار، یورو یا حتی رمزارزهایی مثل تتر) جایگزین کارکردهای پول ملی شود. نئولیبرالیسم از این پدیده به عنوان ابزاری برای «استعمار فرانو» استفاده میکند. این فرآیند میتواند به دو صورت رخ دهد:
دلاریزه شدن کامل: زمانی که یک کشور به کلی پول ملی خود را حذف کرده و ارز خارجی را جایگزین میکند (مانند پاناما و زیمبابوه).
دلاریزه شدن نسبی: زمانی که یک یا دو کارکرد پول ملی توسط ارز خارجی اشغال میشود.
خطر دلاریزه شدن واحد سنجش و قیمتگذاری
یکی از خطرناکترین مراحل این پدیده، «دلاریزه شدن واحد سنجش» است. در این حالت، قیمتگذاری کالاهای داخلی و خدمات (مانند مسکن، اجارهبها و حقوق متخصصان) بر اساس دلار انجام میشود. وقتی قیمتگذاری داخلی دلاری شود، با هر نوسان نرخ ارز، قیمت کالاهای داخلی نیز همگام با آن بالا میرود، حتی اگر آن کالا هیچ وابستگی به واردات نداشته باشد. این همان اتفاقی است که منجر به تورمهای افسارگسیخته و فشار معیشتی بر توده مردم میگردد.
خودکشی اقتصادی و نابودی کارکرد پسانداز
زمانی که ارزش پول ملی مدام افت میکند، مردم تمایل خود را برای نگهداری آن به عنوان «ذخیره ارزش» از دست میدهند. در این وضعیت، اگر حکومتی ابزارهای پسانداز جایگزین مانند سکه طلا، دلار اسکناس یا تتر را در داخل کشور رواج دهد، در واقع دست به «خودکشی اقتصادی» زده است.
وقتی پول ملی کارکردهای خود را از دست میدهد، به قطعه کاغذ بیارزشی تبدیل میشود که تنها برای مبادلات بسیار خرد کاربرد دارد [۹]. این وضعیت مانند «سرطان خون» در پیکره اقتصاد است؛ چرا که پول در اقتصاد حکم خون در بدن را دارد و اگر این خون فاسد شود، موجودیت کل کشور، فرهنگ و سیاست خارجی آن به خطر میافتد.
سوالات متداول
۱. دلاریزه شدن به چه معناست؟ به معنای جایگزین شدن یک ارز خارجی (دلار، یورو، یوان و...) یا رمزارزها به جای کارکردهای سهگانه پول ملی (مبادله، ارزشگذاری و پسانداز) در اقتصاد داخلی است.
۲. چرا قیمتگذاری کالاها با دلار برای اقتصاد خطرناک است؟ زیرا باعث میشود با افزایش نرخ ارز، قیمت تمام کالاهای داخلی و خدمات (حتی کالاهای غیر وارداتی) افزایش یابد و کنترل تورم از دست دولت خارج شود.
۳. پیامد نهایی از دست رفتن کارکردهای پول ملی چیست؟ این وضعیت به مثابه سرطان خون در اقتصاد است که موجودیت یک کشور را نابود کرده و مانع از شکلگیری تمدن و حل مسائل فرهنگی و سیاسی میشود.
به حزب اجتماعی بپیوندید
ما در حزب تمدن نوین اسلامی بر این باوریم که نجات اقتصاد ایران در گرو بازگشت به حاکمیت پول ملی و قطع ید سیاستهای نئولیبرالی است.
